Fort Brzeźno

Z WikiBrzezno

Fort Brzeźno - pierwsze fortyfikacje w Brzeźnie, które z czasem przekształciły się w stanowiska Baterii Wiejskiej (Dorfbatterie).

Budowę fortu zapoczątkowano około 1850 - jego zadaniem była ochrona od strony zachodniej Nowego Portu, który w połowie XIX wieku pomału zaczął przejmować rolę głównego portu Gdańska. Fort powstał na niewielkim wzniesieniu (wydmie) położonym przy północno-zachodnim brzegu jeziora Zaspa. Obecnie znajdują się tam ulice Zelwerowicza, Kotarbińskiego, Osterwy i Galla.

Został zbudowany na planie pięcioboku, posiadał cztery kaponiery (kaponiera - element fortyfikacji broniący wnętrza fosy) i reditę (murowana budowla z działobitniami, stanowiąca ośrodek fortu). Wokół fortu usypano wały ochronne oraz stok przed fosą, posiadającą połączenie z jeziorem Zaspa. Dodatkowym zabezpieczeniem były okalające fort podmokłe łąki. Teren wokół fortu obsadzony był drzewami celem maskowania i ogrodzony drutem kolczastym. Drogę doprowadzono z Nowego Portu. Kiedy pod koniec XIX wieku władze niemieckie zaczęły tworzyć nowoczesny system obrony wejścia do portu - jednym z jego elementów stała się Bateria Wiejska wybudowana przy północnym stoku fortu.

Pozostałości fortu w Brzeźnie zostały ostatecznie zniwelowane przy okazji robót prowadzonych przez Koleje Państwowe. Miedzy stacją Gdańsk Zaspa Towarowa, a basenem Władysława IV w Nowym Porcie zaprojektowano miedzy innymi Rejonową Grupę Portową i Bazę Standaryzacji Ziemniaków Eksportowych. Aby zaoszczędzić na inwestycji - postanowiono wykorzystać ziemię z byłego fortu na nasypy kolejowe i podtorza. W związku z faktem, że obiekt był już wpisany do rejestru zabytków - zgodę na jego niwelacje wydał Wojewódzki Konserwator Zabytków w sierpniu 1967. Przedtem jednak nakazał przeprowadzić dokładną inwentaryzacje pomiarową i fotograficzną wraz z opisem i historią fortu (Wacław Wegner, Dokumentacja inwentaryzacyjna byłego fortu w Brzeźnie na tle umocnień obronnych Gdańska).